Aktualności
42% – wzrost poziomu czytelnictwa w Polsce
2021-04-21
Biblioteka Narodowa opublikowała najnowszy raport o stanie czytelnictwa w Polsce. Na zadawane od blisko trzech dekad pytanie o czytanie w całości lub fragmencie co najmniej jednej książki w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie twierdząco odpowiedziało 42% respondentów. To najlepszy wynik od sześciu lat. Oznacza wzrost o 3% w skali roku i o 5% w skali dwóch lat. Na razie można mówić o powodach do ostrożnego optymizmu.
Wspieranie rozwoju czytelnictwa jest jednym z priorytetów Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. „Rozbudzanie zainteresowań czytelniczych jest ważne już od najmłodszych lat. Dlatego od kilku lat realizujemy takie projekty jak „Mała książka – wielki człowiek”, które przybliżają najmłodszym bogactwo i piękno literatury, wspierając ich rozwój intelektualny, emocjonalny i społeczny. Na Narodowy Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2021-2025 z budżetu państwa planujemy przekazać o 180 mln więcej w stosunku do poprzedniej edycji. Rozbudowujemy i modernizujemy biblioteki, wspieramy wydawanie wartościowych pozycji literackich – polskich i tłumaczeń. Te wszystkie działania przyczyniają się do tego, że mamy dziś powody do ostrożnego optymizmu. Nie oznacza to jednak, że możemy spocząć na laurach. Wręcz przeciwnie, widzimy wyraźnie, ile jeszcze pracy nas czeka w obszarze promowania czytelnictwa, rozbudzania mody na czytanie. Natomiast te wyniki wskazują, że nasze działania mają sens i przynoszą efekty” – podkreśla wicepremier, minister kultury, dziedzictwa narodowego i sportu, prof. Piotr Gliński.
Prof. Gliński zwraca uwagę, że w ciągu ostatnich sześciu lat MKDNiS uratował przed likwidacją dwa bardzo ważne polskie wydawnictwa - Państwowy Instytut Wydawniczy oraz Polskie Wydawnictwo Muzyczne - które zostały przekształcone w państwowe instytucje kultury. PIW pozostaje jednym z najważniejszych na krajowym rynku wydawców polskiego i światowego piśmiennictwa, eseistyki, pozycji historycznych oraz dzieł krytycznych. PWM wydaje przede wszystkim dzieła muzyki dawnej i współczesnej, repertuar polski i światowy, nuty przeznaczone dla amatorów i specjalistów, ale również publikacje o charakterze pedagogicznym, naukowym i popularnym. W 2019 r. minister kultury powołał Instytut Literatury, którego zadaniem jest wspieranie twórców literatury niekomercyjnej i który wydaje pozycje z zakresu wysokoartystycznej prozy i poezji polskiej i światowej. „Także inne instytucje kultury poprzez swoje pozycje wydawnicze, które często prezentują najwyższy poziom merytoryczny i edytorski, również pozytywnie oddziałują poziom czytelnictwa” – ocenia wicepremier Gliński.
Projekt „Mała książka – wielki człowiek”
Projekt „Mała książka – wielki człowiek”, realizowany przez MKDNiS i Instytut Książki, wspiera wspólne, rodzinne czytanie już od pierwszych miesięcy życia dziecka. Darmowe Wyprawki Czytelnicze otrzymują rodzice na oddziałach położniczych, przedszkolaki odwiedzające biblioteki publiczne, a także uczniowie rozpoczynający naukę w szkole podstawowej. W każdej wyprawce znajduje się m.in. wyjątkowa książka – antologia tekstów polskich autorów, dostosowanych do potrzeb rozwojowych dzieci i wzbogacona ilustracjami polskich artystów. W ramach programu zostało już rozdanych prawie 2 miliony Wyprawek Czytelniczych. Szacunkowo, poczynając od 2020 roku, przekazywanych jest ponad 1 mln książek rocznie, co czyni projekt „Mała książka – wielki człowiek” największym tego typu w Europie i jednym z największych na świecie.
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025 to największy – z uwagi na skalę oddziaływania finansowego – program wieloletni Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, przygotowany we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Planowany budżet Programu wynosi ponad 1,1 mld zł, w tym 635 mln zł pochodzących z budżetu państwa, co oznacza wzrost zaangażowania budżetu państwa o 180 mln zł względem edycji programu na lata 2016-2020. Program ma na celu poprawę stanu czytelnictwa w Polsce poprzez wzmacnianie roli bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogicznych jako lokalnych ośrodków życia społecznego, stanowiących centrum dostępu do kultury i wiedzy. Przyjęcie uchwały planowane jest w II kwartale 2021 r.
Programy Ministra
Promocji czytelnictwa służą także Programy Ministra, m.in. Literatura (dofinansowanie wydań wartościowej literatury), Czasopisma (wsparcie dla czasopism kulturalnych i humanistycznych), Partnerstwo dla książki (program wzmacniający pozycje bibliotek i księgarń) i Promocja czytelnictwa (dotacje na festiwale, wydarzenia i inne inicjatywy proczytelnicze). W ramach Programów dofinansowanie otrzymują m.in. wartościowe, niekomercyjne publikacje literatury polskiej i światowej, debiuty pisarskie, czyli pierwsze publikacje w formie książkowej (drukowanej lub w formie e-booka) autorów piszących w języku polskim, pisarze, którzy adresują swoją twórczość do dzieci i młodzieży, projekty podnoszące poziom świadomości literackiej oraz promujące najbardziej znaczące zjawiska literatury współczesnej. Ze wsparcia mogą korzystać zarówno instytucje kultury, organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego, podmioty gospodarcze, jak i osoby prawne.
Sprawa zerowego VAT na książki
W 2020 roku Polska wystąpiła do Rady Unii Europejskiej o umożliwienie wprowadzenia do systemów podatkowych krajów UE preferencyjnej stawki 0% VAT na książki i czasopisma. MKDNiS współpracuje w tym zakresie z Ministerstwem Finansów. Dzięki staraniom Polski, udało się doprowadzić do tego, że w aktualnej propozycji nowelizacji dyrektywy VAT przedstawionej przez prezydencję portugalską książki i czasopisma zostały uwzględnione wśród bardzo wąskiej grupy kategorii, do których państwa członkowskie miałyby możliwość stosowania 0% stawki VAT po przyjęciu i wejściu w życie reformy unijnego systemu stawek VAT.
Wsparcie dla księgarń
W MKDNiS dobiegają końca prace nad programem, którego celem byłoby wsparcie małych niezależnych księgarń nie tylko kluczowego jako elementu rynku książki, ale także z uwagi na ich kulturotwórczy charakter i uzupełniającą względem bibliotek rolę w zapewnianiu dostępu do kultury literackiej. Szczegółowe założenia programu, który stanowić ma również pomoc w obecnej trudnej sytuacji epidemicznej, są w trakcie uzgadniania.
Jak czytają Polacy?
Czytanie książek nadal częściej i chętniej praktykowane jest w formie papierowej niż cyfrowej.
Jako podstawowe źródła pozyskiwania książek czytelnicy wskazali: zakup (45%, wzrost o 4 %), pożyczenie od znajomego (32%, spadek o 3 %), prezent (34%, wzrost o 3 %). Na następnych pozycjach znalazło się wypożyczenie z bibliotek (23%) i własny księgozbiór (20%). Zauważalny jest relatywnie wysoki odsetek czytelników korzystających z książek udostępnianych w formie streamingu w ramach opłaty abonamentowej (28%).
Najczęściej czytana jest tzw. literatura sensacyjno-kryminalna (24%), popularna (20%),
ale też biografie, wspomnienia czy książki historyczne dotyczące XX wieku (19%).
Raport „Stan czytelnictwa w Polsce w 2020 roku” dostępny jest na stronie www.bn.org.pl.
Najczęściej czytane:
Powraca popularny cykl „Kompozytor miesiąca”, w którym przybliżamy sylwetki i dzieła twórców z katalogu PWM. W lutym przedstawiamy postać jednego z najważniejszych polskich kompozytorów i pianistów XIX wieku, kontynuatora tradycji Chopina, ucznia i przyjaciela Liszta, twórcy Kwintetu fortepianowego g-moll – najwybitniejszego dzieła polskiej kameralistyki romantycznej. Mowa o Juliuszu Zarębskim.
Kompozytorka, skrzypaczka, czołowa polska artystka XX wieku. Niegdyś odnosiła międzynarodowe sukcesy jako koncertująca solistka, teraz na estradach koncertowych coraz częściej pojawia się jej twórczość. Mowa o bohaterce książki Małgorzaty Gąsiorowskiej Grażyna Bacewicz. W mojej muzyce dużo się dzieje. Premierą Polskie Wydawnictwo Muzyczne świętuje 117 rocznicę urodzin pochodzącej z Łodzi kompozytorki.
Krakowskie biuro Polskiego Wydawnictwa Muzycznego od lutego 2026 roku mieści się pod nowym adresem przy Alei Pokoju 1, w budynku K1. Zmiana podyktowana jest generalnym remontem dotychczasowej, głównej siedziby Wydawnictwa. Adres oddziału PWM w Warszawie pozostaje bez zmian (ul. Wiejska 19, 00-480 Warszawa).
Choć Władysław Żeleński jest niezwykle ważną postacią polskiej kultury, jego nazwisko kojarzone jest zazwyczaj z osobą syna – słynnego Tadeusza „Boya”. Z pomocą przychodzi Polskie Wydawnictwo Muzyczne, którego nakładem właśnie na półki księgarń trafia Żeleński – kieszonkowa publikacja z serii „Małe Monografie”, której Władysław jest bohaterem. Wyrazisty portret kompozytora nakreślili w pisarskim duecie Maciej i Jan Negreyowie. Premiera książki już dziś.
Nagrania kolejnych dziesięciu utworów akordeonowych Andrzeja Krzanowskiego z drugiego okresu jego twórczości (1979-1982) można usłyszeć na portalu poświęconym kompozytorowi oraz na kanale Fundacji imienia Andrzeja Krzanowskiego na YouTube. Jest to zapis koncertu TRYPTYK, który odbył się w Miejskim Domu Kultury w Czechowicach-Dziedzicach w październiku 2025 roku.
FIPADOC 2026 (Festival International Documentaire) to jeden z najważniejszych międzynarodowych festiwali poświęconych filmowi dokumentalnemu. Wydarzenie, odbywające się co roku we francuskim Biarritz, tradycyjnie zainauguruje kalendarz kluczowych światowych imprez dokumentalnych. W programie festiwalu znalazł się film „Bacewicz x Bomsori” w reżyserii Jakuba Piątka – premierowy pokaz filmu odbędzie się w niedzielę, 25 stycznia.
Z optymizmem witamy Nowy Rok wypatrując nadchodzących premier najnowszej muzyki polskiej. W styczniu po raz pierwszy zabrzmią utwory Alka Nowaka i Hanny Kulenty. Będzie można wysłuchać ich zarówno w kraju, jak i za granicą.
Kolędy, pastorałki, kantyczki… W ostatniej w tym roku odsłonie cyklu „Historia pewnego utworu” przyjrzymy się polskim pieśniom bożonarodzeniowym – od tych adaptowanych ze średniowiecznej hymnografii łacińskiej po niekonwencjonalne opracowania Witolda Lutosławskiego.
W niedzielny poranek 21 grudnia, chwilę przed godziną dziewiątą, z Krakowa wyruszył Pociąg Wypełniony Muzyką, inaugurując ogólnopolską akcję Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. Jubileuszowy pociąg zakończył w wielkim stylu całoroczne obchody 80-lecia oficyny.
Od osiemdziesięciu lat Polskie Wydawnictwo Muzyczne wspiera rozwój polskiej kultury muzycznej na świecie. Jubileuszowy rok 2025 obfitował w huczne wydarzenia, premiery i projekty realizowane zarówno w kraju, jak i za granicą. Od nowych publikacji nutowych i książkowych, przez wydawnictwa płytowe i zasoby cyfrowe, po koncerty, edukację i międzynarodowe współprace – PWM z dumą podsumowuje dwanaście miesięcy intensywnej działalności.
