2026-10-07

Kiedy rozpoczęła się nowoczesność? Dlaczego muzyka jest tak ważna w historii? Czy Monteverdiego i Schönberga więcej łączy, czy dzieli? Interdyscyplinarna seria Biblioteka Res Facta Nova powiększa się właśnie o dzieło przełomowe – „Czas rozstrojony. Muzyka i nadejście ery nowoczesnej” Juliana Johnsona. To książka, która odmienia pespektywę odczytywania historii muzyki, a przy tym stanowi intrygującą i wciągającą lekturę. Premiera już dziś.

Opublikowana w 2015 roku pod angielskim tytułem „Out of Time”, książka Juliana Johnsona obejmuje dzieje muzyki od renesansu do czasów obecnych, które składają się na szeroką panoramę muzycznej nowoczesności. Autor – estetyk, muzykolog i kompozytor – twierdzi, że muzyka zapowiada zmiany, które człowiek funkcjonujący w czasie historycznym często postrzega jako zbyt wczesne lub zbyt późne, a więc niemal zawsze pojawiające się w niewłaściwym momencie. To doświadczenie braku synchronizacji oraz wewnętrzne zaburzenia samego czasu – jego rytmu, ciągłości i harmonii – stały się punktem wyjścia do tłumaczenia tytułu polskiej edycji – „Czas rozstrojony”.

Historia wszystkiego

Julian Johnson z niebywałą erudycją porusza się między różnymi obszarami humanistyki, błyskotliwie ukazując powiązania między rozmaitymi dziedzinami. Oświetla związki muzyki z historią sztuki, filozofią, historią idei, estetyką, a także z rozwojem technologii i nauki, pokazując przy tym, że nie są to zjawiska oderwane od siebie, ale wręcz ściśle powiązane, z którymi człowiek styka się na co dzień. Muzyka nadaje kontekst wielkim odkryciom geo-graficznym, zapowiada przemiany społeczne, towarzyszy kataklizmom i badaniom Kosmosu, a przy tym komentuje je trafniej niż filozofia. Nowoczesność nie jest u Johnsona synonimem modernizmu, nie należy też mylić jej z obecnym w muzyce XX i XXI wieku poszukiwaniem nowych środków wyrazu.

Mam nadzieję, że książka ta zdołała wykazać, iż muzyka i nowoczesność są ze sobą nierozerwalnie splecione; że nadejście ery nowoczesności bez muzyki nie mogłoby się wydarzyć.
Pozorne oderwanie muzyki od „prawdziwych” rzeczy to jej najlepszy sposób na to, by niepostrzeżenie zagnieździć się w samym sercu rzeczy; jej „nieświatowość” świadczy o wolności, która pozwala muzyce podjąć problematykę strukturalnych napięć, procesów i form nowoczesności, a następnie ukazać te problemy w innym świetle.

Julian Johnson, fragment książki

Premierową publikację od dziś można odnaleźć na pwm.sklep.pl, w dobrych księgarniach muzycznych w całym kraju, m.in. Kluboksięgarni Polskiego Wydawnictwa Muzycznego UNA (Rynek Główny 36, Kraków), a także w księgarniach internetowych.

O autorze:
Julian Johnson (ur. 1963) – muzykolog specjalizujący się w dziedzinie historii i estetyki muzyki, kompozytor, propagator muzyki, członek Brytyjskiej Akademii Nauk, od 2007 roku zawodowo związany z wydziałem muzyki Royal Holloway, a wcześniej z Uniwersytetem Oksfordzkim (St Anne’s College) i Uniwersytetem Sussex. Autor licznych artykułów opublikowanych w czasopismach i tomach zbiorowych oraz książek: „Webern and the Transformation of Nature” (2000), „Who Needs Classical Music? Cultural Choice and Musical Value” (2002), „Mahler’s Voices: Expression and Irony in the Songs and Symphonies” (2009), Classical Music: A Beginner’s Guide (2012), Czas rozstrojony. Muzyka i nadejście ery nowoczesnej (2015), „After Debussy: Music, Language, and the Margins of Philosophy” (2020). W roku 2005 za „wybitny wkład w muzykologię” został uhonorowany Dent Medal przyznawanym przez Royal Musical Association, w 2013 zaś jako pierwszy otrzymał tytuł „Regius Professor” w dziedzinie muzyki, najwyższe brytyjskie odznaczenie profesorskie. Jego zainteresowania naukowe oscylują wokół historii i estetyki muzyki w odniesieniu do nowoczesności, filozofii muzyki, analizy muzycznej i kompozycji.

BIBLIOTEKA RES FACTA NOVA to seria interdyscyplinarna, służąca wzbogaceniu polskiej humanistyki o refleksję dotyczącą muzyki. Wydawanym w jej ramach książkom – pracom polskim oraz przekładom wybitnych dzieł zagranicznych – przyświeca idea syntezy różnych dziedzin sztuki i nauki. Przypomina ona o dwóch prawdach: że muzyki nie można oderwać od kształtującej ją kultury, i że nie sposób wyobrazić sobie żywotnej kultury, która mogłaby się obyć bez muzyki i namysłu nad nią. Biblioteka Res Facta Nova nawiązuje do serii wydawniczej ukazującej się w latach 1969-1988 pod nazwą „Biblioteka Res Facta”. Patronat nad nią objęło pismo „Res Facta”, redagowane przez Michała Bristigera i Mieczysława Tomaszewskiego. Periodyk ten po okresowym wygaśnięciu odrodził się w roku 1994 pod nazwą „Res Facta Nova”, a od 2016 roku jego wydawcą ponownie jest Polskie Wydawnictwo Muzyczne.