PWM

Szukaj
Zaawansowane
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
biuletyn informacji publicznej

Marcin Mielczewski

Marcin Mielczewski

†1651

Mielczewski Marcin, monogram M.M., polski kom­po­zytor i kapelmistrz. Zmarł między 8 a 30 września 1651 r. w War­sza­wie. Nazwisko kompozytora występuje w przekazach źródłowych w wielu wersjach, m.in.: Mielcowski, Mielezewski, Mil­czew­ski, Mylczewski. Data i miejsce uro­dz­enia nie są zna­ne, daty sporządzenia i otwarcia testa­men­tu po­zwa­la­ją na przybliżone określenie daty śmierci; z testa­men­tu (zaginiony podczas II wojny światowej, obecnie zna­my stresz­cze­nie dokonane przez H. Feichta) wiado­mo, że po­chodził z ro­dziny katolickiej. Wg H. Niniusa ("Examen bre­ve"..., Bra­niewo 1647) Mielczewski był uczniem F. Li­liusa.

Pierw­sza pew­na data dotycząca kompozytora po­cho­dzi z akt me­try­kal­nych kościoła św. Jana w War­sza­wie z 18 grudnia 1632 r. (chrzest jego syna Stanisława), z któ­rych wynika, że co naj­mniej od 1632 r. Mileczewski był mu­zy­kiem królewskim. Jego funkcja w ka­peli Wazów nie jest znana; praw­dopodobnie był in­stru­men­talistą. A. Jarzębski wymienia go wśród naj­wy­bitniejszych kapelistów Władysława IV i pod­kreś­la jego kwa­li­fi­ka­cje kompozytorskie.

W 1644 r. lub 1645 r. Mielczewski został kapelmistrzem Karola Fer­dy­nanda Wa­zy, bra­ta króla Władysława IV, biskupa wrocławskiego i pło­ckie­go (pierwszy raz jako maestro di cappella Karola Fer­dy­na­n­da wzmian­ko­wany 10 stycznia 1645 r. w księdze chrztów koś­cio­ła św. Jana w Warszawie). Biskup-królewicz miał je­den z najlep­szych zespołów muzycznych w ówczesnej Rzeczy­pos­politej, zło­żo­ny z wirtuozów włoskich oraz muzyków polskich, a jego kapel­mistrzostwo było najbardziej prestiżowym sta­nowiskiem muzycznym zajmo­wa­nym przez Polaka. Funkcję tę Mielczewski pełnił do końca życia, nie zrywając kontaktów z dwo­rem kró­lew­skim. Karol Ferdynand starał się mieć za­wsze swoją ka­pelę do dyspozycji, toteż można przyjąć, że kompozytor zmie­niał na ogół miejsca pobytu wraz ze swym chle­bo­dawcą. Re­zy­dował więc głównie w Wyszkowie, Broku, Ujaz­dowie i War­szawie, a także odbywał dłuższe po­dró­że, m.in. do Gdań­ska (1646 r.) oraz do Nysy i Opola, gdzie praw­do­podobnie spędził około połowę roku 1650. Marcin Mielczewski był dwukrotnie żonaty, z pierwszą żoną Urszulą Ma­nu­­szówną miał syna Stanisława i 3 córki: Elżbietę (ochrzczoną 21 czerwca 1633 r.), Dorotę (ochrzczoną 3 stycznia 1638 r.) i Agnieszkę (ochrzczoną 10 stycznia 1645 r.); z drugą — Jadwigą Kołaczkówną jed­ne­go sy­na, Franciszka Sylwestra (ochrzcznego 31 grudnia 1649 r.).

Do 1648 r. był właścicielem folwarku w Ujaz­dowie, który sprze­dał po śmierci pierwszej żony. Przez jakiś czas po­sia­dał ka­mie­nicę w Warszawie przy ul. Mostowej, wniesioną w po­sagu przez drugą żonę, a pod koniec życia nabył po­ło­wę kamienicy zwanej Ludwikowską przy Rynku Starego Mia­sta. Z łaski Karola Ferdynanda „dzier­żył prawem do­ży­wotnim” folwark Niemirów k. Wysz­kowa. Cały swój do­robek kompozytorski ofiarował mocą te­sta­mentu swemu „Naj­jaśniejszemu Panu i Do­bro­dzie­jo­wi Królewiczowi Je­go Miłości”. Do naszych czasów nie do­trwał ani zbiór mu­zykaliów, ani wzmiankowany w osta­tniej woli Mielczewskiego spis utwo­­rów. Zapewne z powodu przed­wczesnej śmierci kompozytor nie zdążył uzyskać obywa­tel­stwa Starej Warszawy. Otrzy­ma­ła je w 1653 r. wdowa po nim, Jadwiga. W dokumencie dotyczącym tej sprawy oraz w obecnie zaginionym pokwitowaniu spłaty dłu­gu (z 1649 r.), a także w akcie fundacji biskupa Jana Lip­skie­go dotyczącym wy­ko­ny­wania mszy Mielczewskiego w kolegiacie w Ło­wi­czu, przy na­zwisku kompozytora umieszczono określenie „no­bilis”, któ­re nie oznacza, że Mielczewski był szlachcicem, ale świad­czy o uzna­niu, jakim się cieszył.

Marcin Mielczewski był najbardziej znanym w Europie kompozytorem polskim XVII w. Jego utwory znano w różnych ośrodkach niemieckich, w Danii, Gdańsku, na Śląsku, Morawach i Sło­wa­cji, na Ukra­inie, w Rosji i prawdopodobnie w Paryżu. Za ży­cia kom­po­zy­tora drukiem ukazał się jedynie jego kanon, opu­blikowany przez M. Scacchiego w Xenia Apollinea, dodatkiem nu­to­wym do Cribrum musicum (We­necja 1643). Kilka lat po śmier­ci kompozytora w zbiorze „najsław­niejszych włoskich i in­nych autorów” J. Havemanna (Erster Theil Geistlicher Con­certen, Jena 1659) zamieszczony zo­stał jego solowy kon­cert kościelny Deus in nomine tuo. Na przy­kła­dy z twórczości Mielczewskiego powoływał się M. Dylecki w trak­ta­cie Grama­tyka mu­zyczna (Wilno, ok. 1675). O jego kompozycjach wspo­minał M. Schacht w traktacie Musicus Danicus (1687). O kom­pozycje Mielczewskiego zabiegali książęta niemieccy i patriarcha moskiewski Nikon. Poza dwoma wymienionymi wszystkie inne utwory Marcina Mielczewskiego po­zostały w rękopiśmiennych kopiach (na ogół nie datowanych, ale pochodzących w większości z 2. połowy XVII w.), które znajdują się obecnie w bibliotekach i archiwach zagranicznych — w Berlinie (m.in. zbiór z dawnej Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu), Paryżu, Kromieryżu, Lewoczy i Wilnie, a także polskich: Gdańsk, Warszawa, Kraków (niektóre utwory znajdujące się w tych zbiorach przed II woj­ną światową uwa­ża się obecnie za zaginione; znane są one tylko z XX-wiecz­nych kopii lub fotografii). Na wielu z nich, zwłaszcza w od­pi­sach sporządzonych w XVII w. poza Polską, na­zwisko kom­pozytora podano w różnych znie­kształ­co­nych for­mach.

Na przekazach, które powstały za życia Mielczewskiego lub nie­długo po jego śmierci w ośrodkach, w których był do­brze znany, kopiści podawali często tylko inicjały imie­nia i nazwiska twórcy. Zachowane źródła pozwalają przypusz­czać, że rozwiązanie monogramu M.M. jako Marcin Miel­czew­ski uważano około połowy XVII w. za oczywiste w Gdańsku, Krakowie i Wrocławiu.