Aktualności
Między awangardą a neoromantyzmem. Dorota Szwarcman o Krzysztofie Pendereckim
2026-05-20
Jeden z najważniejszych polskich kompozytorów, którego muzyka grana jest w najsłynniejszych salach koncertowych i scenach operowych. Rozpoznawalny na całym świecie – w kręgach melomanów, ale również wśród fanów popkultury – jego dzieła pojawiają się w filmach, np. słynnym „Lśnieniu” Stanleya Kubricka. Mowa o Krzysztofie Pendereckim, którego barwne życie i twórczość opisała Dorota Szwarcman w najnowszej książce z serii „Małe Monografie”. Już dziś premiera publikacji wydanej nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego.
Sześć dekad twórczości
Trwająca ponad sześćdziesiąt lat kariera Krzysztofa Pendereckiego (1933–2020) jest wdzięcznym materiałem dla opowieści. Mało kto odniósł tak spektakularny sukces już w młodym wieku: po serii odkrywczych utworów jego nazwisko stało się synonimem nowoczesności. Jego droga twórcza pełna była eksperymentów, zmian stylistycznych i poszukiwania języka muzycznego, a swoimi utworami kompozytor komentował wydarzenia ważne dla historii Polski, jak i całego świata. Ogrom emocji wzbudził jego powrót do tradycji w monumentalnych, dramatycznych dziełach: zwolennicy awangardy zarzucali mu jej zdradę. Do dziś zdania są podzielone – jedni słuchacze wolą Anaklasis, Tren, Polimorfię, a nawet Pasję, inni – późniejsze symfonie, opery i cykle pieśni.
Patron krakowskiej Akademii Muzycznej był doceniany i wielokrotnie nagradzany za swoją wszechstronną działalność, czego wyraźnym dowodem jest ponad 40 doktoratów honoris causa, które przyznawano mu na uczelniach całego świata, a także przeszło 100 odznaczeń nadanych w Polsce i zagranicą. Penderecki miał – również poza muzyką – kilka twarzy, nie tylko tę poważną, lecz także tę figlarną, która sprawiała, że niejedną z jego wypowiedzi trzeba poddać weryfikacji. Pasją dendrologiczno-botaniczną zaraził go dziadek Robert, który na spacerach kazał mu rozpoznawać rośliny wraz z ich łacińskimi nazwami. Zamiłowanie to po latach zaowocowało arboretum, które Penderecki zaplanował wokół swojej posiadłości w Lusławicach.
Krzysztof Penderecki z bliska
Penderecki Doroty Szwarcman to lektura obowiązkowa nie tylko dla miłośników jego muzyki, ale także dla każdego, kogo interesuje pełen przemian świat polskiej muzyki XX i XXI wieku. Narracja prowadzona przez uczestniczkę wielu opisywanych przez nią koncertów i wydarzeń, nadaje książce unikatową perspektywę – często z pierwszej ręki. Równolegle z relacją z barwnego życiorysu, autorka przybliża i opisuje utwory krakowskiego mistrza. Udowadnia przy tym, że przemiana jego stylu miała swoje przyczyny i nie była nagłym zwrotem, lecz dokonała się ewolucyjnie. Wyraźnie zaznacza się tu warsztat związany z doświadczeniem publicystycznym i dziennikarskim Szwarcman, ale też ukończonymi przez nią studiami kompozytorskimi.
Penderecki – kto to? W latach sześćdziesiątych XX wieku cały świat poznał nazwisko młodego polskiego kompozytora i pozostaje ono znane do dziś. Zapewne częściowo z powodu podobieństwa do nazwiska Ignacego Jana Paderewskiego – sam Krzysztof Penderecki opowiadał na ten temat zabawne anegdoty: „Panie Paderewski, nie wiedziałam, że pan jeszcze żyje” – miał usłyszeć od pewnej amerykańskiej damy, choć nie możemy być pewni, czy ta anegdota jest prawdziwa, bo kompozytor miał naturę żartownisia i niejedną opowiastkę na swój temat wymyślił sam. Swojemu biografowi Mieczysławowi Tomaszewskiemu powiedział wręcz:
„Nie zawsze powinno się brać to, co artysta mówi – na serio. Ja często mówię na przekór”.
Fragment książki
Penderecki to już dwudziesta szósta książka z serii „Małe Monografie” Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, przybliżającej sylwetki zarówno znanych, jak i tych mniej popularnych kompozytorów. Najnowszą publikację można znaleźć w niedawno otwartej Kluboksięgarni Polskiego Wydawnictwa Muzycznego UNA, księgarniach internetowych, m.in. na pwm.sklep.pl oraz w dobrych księgarniach muzycznych w całym kraju.
Dorota Szwarcman – publicystka i krytyczka muzyczna, absolwentka studiów kompozytorskich na warszawskiej uczelni muzycznej. Współpracowała m.in. z „Ruchem Muzycznym”, „Gazetą Wyborczą”, „Wprost”, „Newsweekiem”, „Midraszem”, „Jazz Forum”. Od 2002 roku jest związana z tygodnikiem „Polityka”. Autorka książek: Razem w życiu i muzyce. Rozmowy z Ewą Podleś i Jerzym Marchwińskim (2001) i Czas Warszawskich Jesieni. O muzyce polskiej 1945–2007 (2007), a także haseł w Encyklopedii muzycznej PWM. W 2007 roku założyła pierwszy w Polsce blog muzyczny Co w duszy gra na stronie internetowej „Polityki”, który prowadzi do dziś. Otrzymała Medal Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków za Zasługi dla Muzyki Polskiej (2007), odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2007) oraz Nagrodę Honorową Związku Kompozytorów Polskich (2009).
Najczęściej czytane:
Ideą programu composer.pl jest podarowanie młodym polskim twórcom dwóch tygodni szczególnej inspiracji i wytchnienia od pędzącego świata, tak niespójnego z kompozytorskim skupieniem. W roku 2026 twórczy pobyt na Islandii zaproszonych uczestników potrwa dwa tygodnie, pomiędzy 8 a 25 września.
18 czerwca 2026 roku w Tajpej odbyły się dwa specjalne pokazy filmu dokumentalnego „Bacewicz x Bomsori” w reżyserii Jakuba Piątka. Projekcje zorganizowano w historycznym budynku Taipei Film House (SPOT Taipei), a wydarzenie przyciągnęło miłośników muzyki klasycznej, kina dokumentalnego oraz polskiej kultury. Pokazy odbyły się o godzinie 19:00 i 20:30, a wstęp był bezpłatny.
Polskie Wydawnictwo Muzyczne oraz Kluboksiegarnia UNA z ogromną przyjemnością zapraszają na spotkanie autorskie z Beatą Bolesławską-Lewandowską. Bohaterem rozmowy stanie się Zygmunt Mycielski – kompozytor, literat, a także bohater monografii Zygmunt Mycielski. Między muzyką a polityką wydanej przez PWM. Publikacja ta stanie się punktem wyjścia do rozmowy, którą Mateusz Borkowski poprowadzi 24 czerwca 2026 r. o godz. 17:30. Wstęp wolny.
Marek Grechuta od lat zajmuje wyjątkowe miejsce wśród liryków polskiej piosenki. Tworzył utwory, w których muzyka spotykała się z poezją – sięgał po dzieła literackie dawnych i współczesnych poetów, a także pisał własne wiersze. Jego piosenki wyróżniały się refleksyjnością, wrażliwością i oryginalnymi rozwiązaniami muzycznymi.
Podczas 66. Krakowskiego Festiwalu Filmowego Jakub Piątek otrzymał Złotego Lajkonika dla reżysera najlepszego krótkometrażowego filmu dokumentalnego za film „Bacewicz x Bomsori”. Nagrodę przyznało jury Konkursu Polskiego w składzie: Olga Bobrowska, Łukasz M. Maciejewski i Maria Zbąska.
Kultowe piosenki Zygmunta Koniecznego, które dekady temu pokochała publiczność w nowym opracowaniu Cezarego Duchnowskiego ukażą się w formacie LP. Cieszący się ogromną popularnością album wydany nakładem ANAKLASIS z udziałem Agaty Zubel, Andrzeja Bauera, Bartka Wąsika, Cezarego Duchnowskiego oraz Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia pod dyrekcją Alexandra Humali dostępny w sprzedaży na winylu od 19 czerwca.
Już 12 czerwca o godz. 18.00 zapraszamy do Kluboksięgarni UNA w Krakowie na wyjątkowy wieczór muzyczny. Podczas koncertu usłyszymy najnowsze utwory Grzegorza Frankowskiego na kontrabas i fortepian – zarówno w ich oryginalnym brzmieniu, jak i w niepowtarzalnych aranżacjach jazzowych, wzbogaconych o improwizacje.
W czerwcu kompozytorzy współpracujący z Polskim Wydawnictwem Muzycznym prezentują swoje najnowsze dzieła podczas znaczących festiwali oraz ważnych wydarzeń w Polsce i za granicą. Prawykonania utworów Jacka Domagały, Tadeusza Wieleckiego, Joanny Wnuk-Nazarowej, Zygmunta Krauze i Mikołaja Piotra Góreckiego zabrzmią w: Poczdamie (Niemcy), Arnhem (Holandia), Katowicach, Warszawie i Gdańsku.
12 miniatur fortepianowych to zbiór utworów Stefana Feliksa Gąsieńca, które estetyką i wyrazem przenoszą do stylów muzycznych minionych epok. Cykl inspirowany jest historią Warszawy przełomu XIX i XX wieku, a każda miniatura to muzyczny obraz miejsc, postaci i atmosfery stolicy.
W ramach Funduszowego Maja, organizowanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, zaprosiliśmy Was do udziału w grze „Escape room z Polską Biblioteką Muzyczną: Karol Szymanowski i zaginiona partytura". Muzyczna zabawa rozegrała się 27 maja w przestrzeni krakowskiej Kluboksięgarni UNA.
