2026-09-03

W jesień, wraz z wrześniowymi premierami najnowszej muzyki polskiej, wchodzimy ani zuchwale, ani lękliwie – zgodnie z mottem Gdańska. To właśnie w tym mieście zabrzmią pierwsze prawykonania. We wrześniu będziemy przysłuchiwać się nowym utworom polskich kompozytorów w Gdańsku, Warszawie i Walencji. Po raz pierwszy usłyszymy dzieła Tadeusza Wieleckiego, Lidii Zielińskiej, Krzysztofa Knittla i Agaty Zubel.

Gdy słychać carillon, sprawy idą dobrze

5 września w Gdańsku, jak co roku o tej porze, odbędą się światowe prawykonania dwóch nowych utworów carillonowych. Kompozycje Lidii Zielińskiej i Tadeusza Wieleckiego, zamówione przez Miasto Gdańsk i Muzeum Gdańska, wykona miejska carillonistka Monika Kaźmierczak. W samo południe z wieży Ratusza Głównego Miasta po raz pierwszy zabrzmi utwór Łagodne echo błękitu Tadeusza Wieleckiego.

Utwór powstał z okazji przyznania Gdańskowi tytułu Miasta Literatury UNESCO. Kompozytor dedykuje go wszystkim, którzy współtworzą literackie dziedzictwo miasta oraz jego kulturę wolnego słowa i dialogu. – Gdy w przestrzeni miasta słychać carillon, to znaczy, że nie jest jeszcze tak źle: sprawy idą dobrze, jest czas pracy i czas wytchnienia, życie toczy się stabilnym torem, czuje się ciągłość kultury i żywą tradycję – wspólnotową, artystyczną. Ale gdy wpatrując się w wysoką wieżę na tle spokojnego nieba słucham carillonu, pojawia się obraz z Norwida: „łagodne oko błękitu – spłukane deszczem, poruszone gromem”. Tak czy inaczej dzieje się dramat historii. Muzyka wykorzystuje długie trwania dźwięku dzwonów oraz efekt echa – jako metafory pamięci – wyjaśnia Tadeusz Wielecki.

Z kolei o godz. 15:00 na carillonie kościoła św. Katarzyny odbędzie się światowe prawykonanie utworu Lidii Zielińskiej Nec temere, nec timide. Kompozycja została zadedykowana Danielowi Chodowieckiemu. Urodzony trzysta lat temu, w 1726 roku, w Gdańsku malarz i rysownik należał do najwybitniejszych europejskich grafików XVIII wieku. Jak wspomina kompozytorka – „Nec temere, nec timide”, czyli „Ani zuchwale, ani lękliwie”, to historyczne motto Gdańska. Inskrypcja widniejąca na Złotej Bramie stała się tytułem mojego utworu, mogłabym ją przyjąć także jako własną życiową dewizę. Carillon – instrument dla mnie w pewnym sensie egzotyczny – skłonił mnie do kompozytorskiej refleksji nad jego nietypowymi możliwościami harmonicznymi, tytuł zaś sprowokował do wytworzenia dwóch kontrastowych materiałów dźwiękowych, sugerujących przeciwstawne emocje, które w sprzyjających warunkach mogą stać się jednością.

Koncerty poprzedzą rozmowy z kompozytorami, carillonistką i zaproszonymi gośćmi. Partnerem wydarzenia jest GIWK, a wydawcą materiałów nutowych Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Muzyka carillonowa w Gdańsku została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Szczegóły wydarzenia są dostępne na stronie Muzeum Gdańska.

Znaki rozpoznawać i czytać. Odświeżać ich sens i określać istotność

Celem tegorocznej, 69. edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” jest wyrwanie nas z czysto muzycznych przyzwyczajeń i zwrócenie uwagi na fakt, że jako odbiorcy sztuki jesteśmy zanurzeni w morzu znaków – zarówno tych ukształtowanych na przestrzeni wieków i utrwalonych w kulturze, jak i tych, które powstają na naszych oczach.

Studium znaków – gestów dyrygenckich wyzwalających improwizację zobaczymy podczas prawykonania najnowszego dzieła Krzysztofa Knittla, zatytułowanego forMIA. Utwór skomponowany na improwizowane skrzypce, perkusję, elektronikę i orkiestrę kameralną, powstał na zamówienie Warszawskiej Jesieni. – W zamierzeniu był to utwór dla niewielkiej improwizującej orkiestry i dwojga improwizujących solistów (na skrzypcach i na instrumentach elektronicznych). W trakcie pracy nad nim pojawił się trzeci głos solowy – partia perkusji – teraz jest to więc utwór dla trojga solistów. Od początku było też wiadomo, że improwizacja orkiestry będzie dyrygowana w oparciu o metodę Conduction, wymyśloną przed laty przez wybitnego muzyka jazzowego Lawrence’a „Butcha” Morrisa. Za jego zgodą od prawie dwudziestu lat korzystam z tej metody, stopniowo i po swojemu ją rozwijając. – komentuje Krzysztof Knittel. Utwór forMIA dedykowany jest skrzypaczce, wybitnej improwizatorce i kompozytorce Mii Zabelce, dla której partnerami w improwizacji będą znakomity perkusista Hubert Zemler, Krzysztof Knittel, odpowiedzialny za improwizację dyrygowaną i elektronikę oraz niezrównani katowiccy muzycy z NOSPR. Prawykonanie odbędzie się 18 września o godz. 19:30 w Sali Koncertowej Filharmonii Narodowej w Warszawie, natomiast spotkanie z kompozytorem oraz warsztaty kompozytorskie kolejnego dnia o godz. 12:00 i o godz. 15:00 w Austriackim Forum Kultury.

Program festiwalu to spotkania z najważniejszymi twórcami polskiej muzyki współczesnej, koncerty prezentujące ich najnowsze dzieła, warsztaty dla młodych kompozytorów oraz audycje Festiwalowego Radia Internetowego. Wśród kompozytorów związanych z Polskim Wydawnictwem Muzycznym, których twórczość zabrzmi podczas tegorocznej edycji, znaleźli się także Krzysztof Wołek, Jerzy Kornowicz i Lidia Zielińska.
Szczególnie polecamy Jak by to powiedzieć Tadeusza Wieleckiego – niezwykłe słuchowisko performatywne na sopran, dwoje aktorów, orkiestrę kameralną i elektronikę. Kompozytor splata w nim fragmenty „Rękopisu znalezionego w Saragossie” Jana Potockiego z poezją Williama B. Yeatsa, Fernanda Pessoi, Mirona Białoszewskiego i Jarosława Klejnockiego oraz własnymi tekstami, tworząc wielowątkową, kunsztowną przypowieść filozoficzną.

Utwór zabrzmi 24 września o godz. 19:30 w Sali Koncertowej Zespołu Szkół Muzycznych nr 1 „Nowa Miodowa” w Warszawie. W koncercie wezmą udział Tadeusz Wielecki, Agata Zubel (sopran), Matylda Damięcka i Tomasz Nosiński (aktorzy) oraz Orkiestra Muzyki Nowej pod dyrekcją Szymona Bywalca. Reżyserię słuchowiska powierzono Pii Partum.

Wśród wydarzeń towarzyszących festiwalowi znalazły się także dwa wydarzenia organizowane przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne i Przestrzeń Muzyki Współczesnej Hashtag Lab. 21 września o godz. 17:00 odbędzie się rozmowa „Po prostu za dużo słów” z Lidią Zielińską, Anną Zielińską i Dominikiem Pukiem, natomiast 23 września o godz. 17:00 – spotkanie „Tomasz Sikorski. Kamień polny przy drodze” z Janem Topolskim.

Partnerem 69. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” jest Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Szczegółowy program dostępny jest na stronie internetowej.

Bestia ma wiele głów

Mityczne stworzenie, jakim jest wielogłowy smok, od wieków obecne jest w wierzeniach i mitologiach różnych kultur – od tradycji chrześcijańskiej i mitologii greckiej po wierzenia słowiańskie. Jego wizerunek przetrwał także w literaturze, sztuce, grach komputerowych i współczesnej popkulturze na całym świecie. To potężna istota, najczęściej przedstawiana jako gad posiadający od kilku do nawet stu głów. Według niektórych przekazów odcięcie jednej głowy powoduje odrastanie kolejnych, czyniąc smoka niemal niemożliwym do pokonania.

Wielogłowy smok symbolizuje zwielokrotnione zło i potęgę, chaos oraz nieokiełznane siły natury, ale także grzech i pokusę. Jego odrastające głowy mogą być również metaforą trudnych do rozwiązania problemów – takich, które zamiast znikać, pojawiają się wciąż na nowo, przybierając kolejne formy.

Multi-headed dragon na zespół to najnowszy utwór Agaty Zubel, którego premiera będzie jednym z najważniejszych wydarzeń tegorocznego Festiwalu Ensems w Walencji. Hiszpańska publiczność usłyszy kompozycję 27 września o godz. 17:30 w Les Arts – Aula Magistral, w wykonaniu Spółdzielni Muzycznej contemporary ensemble, jednej z czołowych formacji muzyki współczesnej.

Koncert, zatytułowany New Polish Women’s Wave, będzie podróżą przez wybrane, najbardziej nowatorskie nurty współczesnej muzyki polskiej. Obok utworu Agaty Zubel zabrzmią kompozycje Barbary Zach i Żanety Rydzewskiej. Program ukazuje różnorodne sposoby poszukiwania nowych języków dźwiękowych – od eksperymentów brzmieniowych i niekonwencjonalnych technik instrumentalnych po kompozycje, w których szczególne znaczenie zyskują barwa, przestrzeń i narracyjny potencjał dźwięku. Więcej informacji znajduje się na stronie festiwalu.