2022-07-15

Wojciech Kilar to postać, której nie trzeba przedstawiać. Jeden z najwybitniejszych polskich kompozytorów XX wieku, przedstawiciel awangardy i Polskiej Szkoły Kompozytorskiej, autor jazzująco-sonorystycznego Riffu 62, a także tryskających pierwotną energią Orawy i Krzesanego. Światową sławę zdobył jednak przede wszystkim jako twórca muzyki filmowej, między innymi do Drakuli Francisa Forda Coppoli. 
 

Po studiach wyjechał do Darmstadtu i na stypendium do Paryża, a jego kompozytorski debiut na pierwszej edycji „Warszawskiej Jesieni” okazał się sporym sukcesem. W międzyczasie komponował oprawę muzyczną do spektakli (współpracując z Teatrem Śląskim), później zaczął dostawać zlecenia z branży filmowej. Pisanie do filmów przychodziło mu z ogromną łatwością – potrafił komponować i w podróży, i na kolanie. Najpierw były to pojedyncze mniejsze produkcje, jak dokumentalny film Narciarze Natalii Brzozowskiej (do którego ścieżkę Kilar skomponował raptem w pół dnia), ale z czasem zamówień zaczęło przybywać. W sumie pozostawił po sobie muzykę do ponad 130 tytułów, za wiele z nich dostając prestiżowe nagrody.


 

Do własnej twórczości filmowej Kilar miał stosunek ambiwalentny, by nie powiedzieć – lekceważący. Na pierwszym miejscu stała zawsze muzyka autonomiczna, a współpracę z reżyserami (nawet tymi najwybitniejszymi, jak Roman Polański, Krzysztof Zanussi czy Andrzej Wajda) traktował jako lekkie zajęcie i działalność czysto zarobkową. Nigdy nie przykładał przesadnej uwagi do tego, co działo się z jego ścieżkami dźwiękowymi: pozwalał je ciąć i dopasowywać pod reżyserską wizję. Nie zmienia to faktu, że zapisał się w historii polskiej kinematografii jako autor najznakomitszych muzycznych obrazów, które wprowadziły sztukę kinową na inny poziom i przetrwały w świadomości pokoleń. 
 

Wiele z filmowych kompozycji Kilara weszło na stałe do repertuaru koncertowego w postaci suit lub utworów orkiestrowych. Najpopularniejsze fragmenty lub tematy zostały również opracowane przez Michała Jakuba Paparę na mniejsze składy: fortepian z klarnetem, skrzypcami, fletem lub solo. Ale nawet w kameralnych miniaturach słychać rzadką umiejętność Kilara do wczuwania się atmosferę filmu czy tworzenia charakterologicznych portretów postaci. W temacie z Pianisty Kilar zawarł pewną przekorę, ale i niepewność (cechy, których sam zaobserwował podczas znajomości z Władysławem Szpilmanem), zaś w wokalizie z Dziewiątych wrót – uwodzicielski liryzm tajemniczej bohaterki.
 

Wena melodyczna i zdolność imitowania rozmaitych styli zdawały się kompozytora nigdy nie opuszczać. Gdy trzeba było, pisał awangardowo lub romantycznie, na ludową modłę lub w popularnym stylu, żonglował gatunkami i technikami. Wyjątkowo często sięgał po tańce: w Polonezie z Pana Tadeusza, obok wytwornych współbrzmień w tradycyjnych rytmach obecna jest również łagodność i elegancja melodycznej linii, z kolei w walcu z Trędowatej słychać jakąś nieukojoną tęsknotę, żal, ale i zawziętość. Subtelny nastrój walca przenika też elegijno-sentymentalny temat z Rodziny Połanieckich, a w Zjawach miłosnych z Portretu damy ten sam taniec przybiera mroczny, nasycony dramatyzmem wyraz.
 

Jednym z najbardziej znanych utworów Wojciecha Kilara jest Orawa na kameralną orkiestrę smyczkową. Ten energetyczny utwór znalazł się na liście 100 kompozycji z lat 1918–2018, które stały się podstawą projektu „100 na 100. Muzyczne dekady wolności”, realizowanego przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne. O stylu kompozytorskim Kilara na podstawie Orawy opowiadają Mariusz Gradowski, Marek Moś i Beata Bolesławska-Lewandowska w Muzycznej wizytówce.

Jeszcze do końca lipca utwory Wojciecha Kilara możecie kupić w e-sklepie Polskiego Wydawnictwa Muzycznego i w księgarni stacjonarnej w Krakowie ze specjalnym rabatem. Na półce nowości znajdziecie także nowość wydawniczą – Małą Monografię poświęconą życiu i twórczości Wojciecha Kilara, autorstwa Magdy Miśki-Jackowskiej. 


 

Aranżacje jego muzyki filmowej możecie poznać także za pośrednictwem aplikacji con.sol.la, która umożliwia ćwiczenie kameralistyki nawet wtedy, gdy obok nie ma drugiego muzyka. Możliwość wyłączenia wybranego głosu pozwala na ćwiczenie dowolnej partii z towarzyszeniem zapewnionego nagrania. Aplikacja dostępna jest do pobrania na telefony i tablety z systemem Android i iOS.
 

Kilkadziesiąt publikacji Wojciecha Kilara znajduje się także w aplikacji nkoda. Wystarczy się zalogować, by uzyskać dostęp do tysięcy materiałów nutowych.

* Książka Kilar Magdy Miśki-Jackowskiej nie jest objęta promocją.