Aktualności
Historia potrójnej tożsamości. Burzliwe losy Mieczysława Wajnberga
2024-10-29
Sylwetka Mieczysława Wajnberga umyka szerokiej opinii publicznej. Przez lata pomijany i niedoceniany, prawdziwy sukces osiągnął dopiero po śmierci, wpisując się na stałe w repertuary filharmonii i teatrów operowych na całym świecie. Jego burzliwe losy przybliża czytelnikom muzykolożka Danuta Gwizdalanka w najnowszej książce z serii Małe Monografie pt. Wajnberg.
Żył muzyką. Nieustannie komponował, chociaż jego twórczość często trafiała do szuflady. Swoją pracę traktował jako „spłacenie długu” za ocalenie w 1939 roku, a podejmowanie w utworach tematu wojny uważał za swój obowiązek. Przez całe życie mierzył się z kwestią potrójnej tożsamości – jako Polak o żydowskich korzeniach, który w młodości zmuszony do ucieczki przed terrorem nazizmu, osiadł w ZSRR. Borykał się z systemem totalitarnym, intensywną cenzurą, zarzutami o „formalizm”, a nawet potępiany w krajach Związku Radzieckiego – „kosmopolityzm”.
Co tworzył przyjaciel Szostakowicza?
Wajnberg to kompozytor do niedawna nieznany, za życia często pomijany – tylko połowa dzieł doczekała się wtedy publicznych wykonań. Odkryty w XXI wieku, zyskał wielu entuzjastów, jednak prawdziwą sławę przyniosła mu wykonana w 2010 roku na Festiwalu w Bregencji Pasażerka w reżyserii Davida Poutneya. Pierwsza opera kompozytora, której akcja rozgrywa się w obozie koncentracyjnym, wywołała wówczas sensację, a inscenizacja zagościła na scenach całego świata.
Twórczość Wajnberga, uznawana za zachowawczą, odbiega od dominującej w jego czasach muzyki awangardowej. Zakorzenienie w tradycji i przyjemne dla ucha współbrzmienia zapewniające słuchaczom estetyczne przeżycie, przyniosło mu powodzenie w programach sal koncertowych. Sam kompozytor uważał, że stosowany przez niego język muzyczny jest dla niego naturalny:
Problem współczesności mego języka muzycznego nigdy dla mnie nie istniał – tłumaczył pod koniec lat osiemdziesiątych, gdy w upadającym Związku Radzieckim bardzo żywa stała się kwestia nowatorstwa w sztuce. – Nigdy się nad tym nie zastanawiałem.
Zawsze pisałem i nadal piszę tak, jak słyszę i czuję.
Fragment książki
Wajnberg to już dziewiętnasta książka z serii Małe Monografie Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, przybliżającej sylwetki zarówno znanych, jak i tych mniej popularnych kompozytorów. To również czwarta pozycja serii, której autorką jest Danuta Gwizdalanka – spod jej pióra dotychczas ukazały się: Lutosławski, Mozart i Szymanowska. Jej najnowszą książkę można znaleźć w stacjonarnej księgarni PWM, księgarniach internetowych: pwm.sklep.pl, empik.com, alenuty.pl, liber.pl oraz dobrych księgarniach muzycznych w całym kraju.
O autorce:
Danuta Gwizdalanka – absolwentka muzykologii i filologii angielskiej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 1990 roku obroniła doktorat poświęcony kwartetom Beethovena. Jest autorką ponad 20 książek o muzyce, z których część ukazała się w przekładach na angielski, japoński, litewski, niemiecki, rosyjski i włoski, oraz licznych artykułów, haseł encyklopedycznych, przyczynków. Jako pierwsza w Polsce zajęła się wątkiem genderowym w pracy Muzyka i płeć (2001). Po biografii Witolda Lutosławskiego, napisanej wspólnie z Krzysztofem Meyerem (Droga do dojrzałości, 2003; Droga do mistrzostwa, 2004), wzięła pod lupę żywot Karola Szymanowskiego, co zaowocowało książką Uwodziciel (2021), wyróżnioną Koryfeuszem Muzyki Polskiej. Rozległa wiedza, szerokie konteksty, atrakcyjna narracja, dowcip i swada to znaki rozpoznawcze jej prac.
Najczęściej czytane:
Powraca popularny cykl „Kompozytor miesiąca”, w którym przybliżamy sylwetki i dzieła twórców z katalogu PWM. W lutym przedstawiamy postać jednego z najważniejszych polskich kompozytorów i pianistów XIX wieku, kontynuatora tradycji Chopina, ucznia i przyjaciela Liszta, twórcy Kwintetu fortepianowego g-moll – najwybitniejszego dzieła polskiej kameralistyki romantycznej. Mowa o Juliuszu Zarębskim.
Kompozytorka, skrzypaczka, czołowa polska artystka XX wieku. Niegdyś odnosiła międzynarodowe sukcesy jako koncertująca solistka, teraz na estradach koncertowych coraz częściej pojawia się jej twórczość. Mowa o bohaterce książki Małgorzaty Gąsiorowskiej Grażyna Bacewicz. W mojej muzyce dużo się dzieje. Premierą Polskie Wydawnictwo Muzyczne świętuje 117 rocznicę urodzin pochodzącej z Łodzi kompozytorki.
Krakowskie biuro Polskiego Wydawnictwa Muzycznego od lutego 2026 roku mieści się pod nowym adresem przy Alei Pokoju 1, w budynku K1. Zmiana podyktowana jest generalnym remontem dotychczasowej, głównej siedziby Wydawnictwa. Adres oddziału PWM w Warszawie pozostaje bez zmian (ul. Wiejska 19, 00-480 Warszawa).
Choć Władysław Żeleński jest niezwykle ważną postacią polskiej kultury, jego nazwisko kojarzone jest zazwyczaj z osobą syna – słynnego Tadeusza „Boya”. Z pomocą przychodzi Polskie Wydawnictwo Muzyczne, którego nakładem właśnie na półki księgarń trafia Żeleński – kieszonkowa publikacja z serii „Małe Monografie”, której Władysław jest bohaterem. Wyrazisty portret kompozytora nakreślili w pisarskim duecie Maciej i Jan Negreyowie. Premiera książki już dziś.
Nagrania kolejnych dziesięciu utworów akordeonowych Andrzeja Krzanowskiego z drugiego okresu jego twórczości (1979-1982) można usłyszeć na portalu poświęconym kompozytorowi oraz na kanale Fundacji imienia Andrzeja Krzanowskiego na YouTube. Jest to zapis koncertu TRYPTYK, który odbył się w Miejskim Domu Kultury w Czechowicach-Dziedzicach w październiku 2025 roku.
FIPADOC 2026 (Festival International Documentaire) to jeden z najważniejszych międzynarodowych festiwali poświęconych filmowi dokumentalnemu. Wydarzenie, odbywające się co roku we francuskim Biarritz, tradycyjnie zainauguruje kalendarz kluczowych światowych imprez dokumentalnych. W programie festiwalu znalazł się film „Bacewicz x Bomsori” w reżyserii Jakuba Piątka – premierowy pokaz filmu odbędzie się w niedzielę, 25 stycznia.
Z optymizmem witamy Nowy Rok wypatrując nadchodzących premier najnowszej muzyki polskiej. W styczniu po raz pierwszy zabrzmią utwory Alka Nowaka i Hanny Kulenty. Będzie można wysłuchać ich zarówno w kraju, jak i za granicą.
Kolędy, pastorałki, kantyczki… W ostatniej w tym roku odsłonie cyklu „Historia pewnego utworu” przyjrzymy się polskim pieśniom bożonarodzeniowym – od tych adaptowanych ze średniowiecznej hymnografii łacińskiej po niekonwencjonalne opracowania Witolda Lutosławskiego.
W niedzielny poranek 21 grudnia, chwilę przed godziną dziewiątą, z Krakowa wyruszył Pociąg Wypełniony Muzyką, inaugurując ogólnopolską akcję Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. Jubileuszowy pociąg zakończył w wielkim stylu całoroczne obchody 80-lecia oficyny.
Od osiemdziesięciu lat Polskie Wydawnictwo Muzyczne wspiera rozwój polskiej kultury muzycznej na świecie. Jubileuszowy rok 2025 obfitował w huczne wydarzenia, premiery i projekty realizowane zarówno w kraju, jak i za granicą. Od nowych publikacji nutowych i książkowych, przez wydawnictwa płytowe i zasoby cyfrowe, po koncerty, edukację i międzynarodowe współprace – PWM z dumą podsumowuje dwanaście miesięcy intensywnej działalności.
