Aktualności
O Władysławie Żeleńskim. Portret kompozytora i jego czasów
2026-01-21
Choć Władysław Żeleński jest niezwykle ważną postacią polskiej kultury, jego nazwisko kojarzone jest zazwyczaj z osobą syna – słynnego Tadeusza „Boya”. Z pomocą przychodzi Polskie Wydawnictwo Muzyczne, którego nakładem właśnie na półki księgarń trafia Żeleński – kieszonkowa publikacja z serii „Małe Monografie”, której Władysław jest bohaterem. Wyrazisty portret kompozytora nakreślili w pisarskim duecie Maciej i Jan Negreyowie. Premiera książki już dziś.
Kompozytor, pedagog, teoretyk, organizator życia muzycznego, a prywatnie przyjaciel Jana Matejki. O Władysławie Żeleńskim pisano dotąd niewiele, a niegdysiejsze krótkie i ogólne opracowania biograficzne z czasem się wyczerpały. Dopiero w ostatnich latach powstały pozycje rzucające nowe światło na postać i dzieła kompozytora. Okrzyknięty następcą Stanisława Moniuszki – pierwotnie dzięki objęciu stanowiska w warszawskim Instytucie Muzyki – z czasem Żeleński doceniony został za twórczość operową i pieśniową, która ceniona jest za znakomity warsztat kompozytorski. Najszerszą gałąź jego twórczości stanowią utwory o intymnym wyrazie – jako zwolennik przejrzystych form i ujmującej melodyki, obok pieśni propagował kameralistykę, a jego Kwartet fortepianowy c-moll uznaje się za jedno z najwybitniejszych dzieł tego okresu.
Zaangażowany społecznie, przeznaczał dochody ze swoich koncertów na cele publiczne, m.in. remont Sukiennic. Miłośników Krakowa ucieszy fakt, że to właśnie z tym miastem kompozytor był szczególnie związany. Tu spędził lwią część swojego życia, a dzięki jego staraniom udało się otworzyć Konserwatorium, którego funkcję dyrektora Żeleński pełnił przez 33 lata. Jako pedagog wpajał swoim studentom miłość do klasyków, z którymi miał okazję zapoznać się jeszcze w młodości podczas swoich wyjazdów do Wiednia.
Żeleński Macieja Jana Negreyów to wyrazisty portret nie tylko samego kompozytora, ale też jego czasów. Autorzy dbają o to, aby sylwetka bohatera ukazała się na tle wydarzeń ale też skutecznie oddają ducha epoki. Narrację prowadzą obrazowo, pobudzając wyobraźnię czytelnika, sprawiając że po najnowszą książkę z serii „Małe Monografie” sięga się z ciekawością i chęcią. Napisana lekkim i przyjemnym językiem stanowi świetny punkt wyjścia do poznania świata kultury przełomu XIX i XX wieku. Autorzy przekonują, że aby zrozumieć świat sztuki nie należy ograniczać swojej wiedzy do kilku najwybitniejszych i uznanych za najważniejszych kompozytorów, ale konieczne jest poznanie także tych mniej popularnych postaci, które swoją działalnością kształtowały kulturalny krajobraz.
Dlaczego warto sięgnąć po Żeleńskiego? Kompozytor w publikacji ukazany jest jako człowiek z krwi i kości. Autorzy sięgają do pamiętników, wspomnień czy listów, dzięki czemu sylwetka, która wyłania się z publikacji zyskuje na trójwymiarowości. Żartobliwie przy tym piszą:
Czytanie czyjejś biografii jest jakby zawieraniem znajomości z tą osobą.
A znajomości bywają różne – miłe, przypadkowe, uciążliwe, fascynujące, czasem niebezpieczne. Wiele zależy od tego, jak daną postać przedstawi biograf. My jednak, choćbyśmy chcieli, nie jesteśmy w stanie sprawić, by zawarcie znajomości z Władysławem Żeleńskim czymkolwiek Czytelnikowi groziło. Kompozytor ten bowiem pędził na ogół stateczne życie, z dala od wywołujących rumieniec skandali, wypełnione codzienną, regularną pracą.
Fragment książki
Żeleński to już dwudziesta czwarta książka z serii Małe Monografie Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, przybliżającej sylwetki zarówno znanych, jak i tych mniej popularnych kompozytorów. Premierową publikację autorstwa Macieja i Jana Negreyów można od 21 stycznia 2026 roku odnaleźć w księgarni internetowej PWM pwm.sklep.pl, oraz dobrych księgarniach muzycznych w całym kraju.
O autorach:
Maciej Negrey – kompozytor, muzykolog, redaktor i wykładowca akademicki, uczestnik licznych międzynarodowych i krajowych sesji naukowych. Specjalizuje się w dziejach symfonii, a także w muzyce XIX wieku, w latach 90. ubiegłego stulecia podjął badania nad zapomnianymi polskimi kompozycjami symfonicznymi i kameralnymi tego okresu, doprowadzając do kilku pierwszych wydań i wykonań. Był redaktorem naukowym działu „kompozytorzy XIX wieku” oraz autorem 130 haseł w Encyklopedii muzycznej PWM, a także licznych artykułów naukowych dotyczących głównie symfoniki Beethovena, Schuberta, Mendelssohna, Schumanna, Dvořáka, Lutosławskiego i Pendereckiego.
Jan Negrey – znawca kontekstów i przemian kultury i cywilizacji. Jego zainteresowania obejmują historię rozwoju ludzkości, zwłaszcza rewolucje przemysłowe XVIII–XXI wieku, historię wojskowości, anime i muzykę do gier komputerowych. Zwraca wielką uwagę na odnoszenie zjawisk i postaci do współczesnej im rzeczywistości, co miało szczególne znaczenie dla kształtu tej książki.
Małe Monografie to barwna seria o znanych i lubianych kompozytorach polskich i zagranicznych różnych epok. To lektura obowiązkowa dla melomanów, miłośników kultury, uczniów i studentów. Książki, dzięki swojemu kieszonkowemu rozmiarowi, mogą stać się nieodłącznymi towarzyszami drogi do pracy i szkoły czy letniej wycieczki. Mimo, że publikacje obfitują w informacje i daty, opowieści o kompozytorach okraszone są anegdotami i ciekawostkami, przez co nie sposób się nudzić podczas czytania.
Najczęściej czytane:
Już ponad 450 nowych haseł z Encyklopedii Muzycznej PWM udostępniono w tym roku do dyspozycji użytkowników w portalu Polska Biblioteka Muzyczna. Działanie to jest jedną z części zaplanowanej modernizacji i rozbudowy portalu w ramach projektu „Digitalizacja i udostępnianie cyfrowych zasobów Polskiego Wydawnictwa Muzycznego oraz Związku Kompozytorów Polskich”.
Zygmunt Mycielski (1907-1987), kompozytor miesiąca sierpnia, to wielobarwna postać polskiego życia kulturalnego XX wieku. Pamiętany przede wszystkim za swą spuściznę publicystyczną i działalność społeczną pozostawił po sobie szereg znakomitych kompozycji, które dziś odkrywane są na nowo.
Kompozycja close the box! na akordeon solo powstała dla Michaela Schwarzenbachera i festiwalu Carinthischer Sommer. Jej pierwowzorem jest open the box! – utwór obecny w repertuarze akordeonistów (m.in. Macieja Frąckiewicza) już od 2011 roku. W związku z przygotowaniami do wydania, kompozytorka postanowiła zrewidować utwór, szczególnie pod względem notacji.
W nadchodzącym tygodniu Szczebrzeszyn po raz dwunasty stanie się stolicą słowa. Stanie się to za sprawą rokrocznie gromadzącego czytelników z całej Polski Festiwalu Stolica Języka Polskiego, który zaprosi do świata książek, języka i sztuki oraz do wspólnego przeżywania kultury. Z myślą o festiwalowiczach, Polskie Wydawnictwo Muzyczne przygotowało wydarzenia skoncentrowane wokół postaci Zygmunta Mycielskiego.
The Manhattan International Music Competition od lat należy do grona prestiżowych międzynarodowych konkursów promujących wykonawców i kompozytorów z całego świata. Wydarzenie stało się ważnym symbolem życia muzycznego Nowego Jorku w dziedzinie muzyki klasycznej. W gronie laureatów tegorocznej, 10. edycji konkursu jest Marcel Chyrzyński, który zdobył Srebrny Medal za kompozycję Death Valley na flet altowy, wiolonczelę, perkusję i fortepian.
Fondation Prince Pierre de Monaco ogłosiła nominacje do tegorocznej edycji prestiżowej Prix de Composition Musicale. W gronie kandydatów jest Elżbieta Sikora, za operę Dorian Gray. Rozstrzygnięcie konkursu odbędzie się jesienią.
Karol Augustyniak oraz Artur Szczepkowski zostali laureatami programu composer.pl – rezydencji artystycznej na Islandii dla młodych polskich kompozytorów. Twórczy pobyt zaproszonych uczestników w „Krainie Lodu i Ognia” potrwa dwa tygodnie, pomiędzy 8 a 25 września.
Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Adama Neuera (1935-2026), cenionego muzykologa, popularyzatora sztuki oraz wieloletniego pracownika Polskiego Wydawnictwa Muzycznego.
Fanom kinematografii polecamy nadchodzące polskie festiwale filmowe, podczas których odbędą się m.in pokazy filmu "Bacewicz x Bomsori" w reżyserii Jakuba Piątka. Program wydarzeń właśnie ogłosił 20. Festiwal Filmu i Sztuki BNP Paribas Dwa Brzegi.
Muzyka polska od romantyzmu po współczesność w najlepszych wykonaniach – tak zapowiada się 22. edycja Festiwalu Muzyki Polskiej, który potrwa od 17 lipca do 2 sierpnia w Krakowie. Siedem tematycznych koncertów, w tym silna reprezentacja kompozytorów emigracyjnych, ballady do słów Adama Mickiewicza, utwory organowe epoki romantyzmu, najpiękniejsze polskie pieśni i arie operowe, prawykonania najnowszych utworów oraz muzyczny hołd dla Mieczysława Karłowicza z okazji 150. rocznicy urodzin młodopolskiego twórcy. W repertuarze znajdziemy szereg utworów z katalogu PWM.
