2026-01-21

Choć Władysław Żeleński jest niezwykle ważną postacią polskiej kultury, jego nazwisko kojarzone jest zazwyczaj z osobą syna – słynnego Tadeusza „Boya”. Z pomocą przychodzi Polskie Wydawnictwo Muzyczne, którego nakładem właśnie na półki księgarń trafia Żeleński – kieszonkowa publikacja z serii „Małe Monografie”, której Władysław jest bohaterem. Wyrazisty portret kompozytora nakreślili w pisarskim duecie Maciej i Jan Negreyowie. Premiera książki już dziś. 

Kompozytor, pedagog, teoretyk, organizator życia muzycznego, a prywatnie przyjaciel Jana Matejki. O Władysławie Żeleńskim pisano dotąd niewiele, a niegdysiejsze krótkie i ogólne opracowania biograficzne z czasem się wyczerpały. Dopiero w ostatnich latach powstały pozycje rzucające nowe światło na postać i dzieła kompozytora. Okrzyknięty następcą Stanisława Moniuszki – pierwotnie dzięki objęciu stanowiska w warszawskim Instytucie Muzyki – z czasem Żeleński doceniony został za twórczość operową i pieśniową, która ceniona jest za znakomity warsztat kompozytorski. Najszerszą gałąź jego twórczości stanowią utwory o intymnym wyrazie – jako zwolennik przejrzystych form i ujmującej melodyki, obok pieśni propagował kameralistykę, a jego Kwartet fortepianowy c-moll uznaje się za jedno z najwybitniejszych dzieł tego okresu.
 

Zaangażowany społecznie, przeznaczał dochody ze swoich koncertów na cele publiczne, m.in. remont Sukiennic. Miłośników Krakowa ucieszy fakt, że to właśnie z tym miastem kompozytor był szczególnie związany. Tu spędził lwią część swojego życia, a dzięki jego staraniom udało się otworzyć Konserwatorium, którego funkcję dyrektora Żeleński pełnił przez 33 lata. Jako pedagog wpajał swoim studentom miłość do klasyków, z którymi miał okazję zapoznać się jeszcze w młodości podczas swoich wyjazdów do Wiednia.

Żeleński Macieja Jana Negreyów to wyrazisty portret nie tylko samego kompozytora, ale też jego czasów. Autorzy dbają o to, aby sylwetka bohatera ukazała się na tle wydarzeń ale też skutecznie oddają ducha epoki. Narrację prowadzą obrazowo, pobudzając wyobraźnię czytelnika, sprawiając że po najnowszą książkę z serii „Małe Monografie” sięga się z ciekawością i chęcią. Napisana lekkim i przyjemnym językiem stanowi świetny punkt wyjścia do poznania świata kultury przełomu XIX i XX wieku. Autorzy przekonują, że aby zrozumieć świat sztuki nie należy ograniczać swojej wiedzy do kilku najwybitniejszych i uznanych za najważniejszych kompozytorów, ale konieczne jest poznanie także tych mniej popularnych postaci, które swoją działalnością kształtowały kulturalny krajobraz.

Dlaczego warto sięgnąć po Żeleńskiego? Kompozytor w publikacji ukazany jest jako człowiek z krwi i kości. Autorzy sięgają do pamiętników, wspomnień czy listów, dzięki czemu sylwetka, która wyłania się z publikacji zyskuje na trójwymiarowości. Żartobliwie przy tym piszą:

Czytanie czyjejś biografii jest jakby zawieraniem znajomości z tą osobą.
A znajomości bywają różne – miłe, przypadkowe, uciążliwe, fascynujące, czasem niebezpieczne. Wiele zależy od tego, jak daną postać przedstawi biograf. My jednak, choćbyśmy chcieli, nie jesteśmy w stanie sprawić, by zawarcie znajomości z Władysławem Żeleńskim czymkolwiek Czytelnikowi groziło. Kompozytor ten bowiem pędził na ogół stateczne życie, z dala od wywołujących rumieniec skandali, wypełnione codzienną, regularną pracą.

Fragment książki
 

Żeleński to już dwudziesta czwarta książka z serii Małe Monografie Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, przybliżającej sylwetki zarówno znanych, jak i tych mniej popularnych kompozytorów. Premierową publikację autorstwa Macieja i Jana Negreyów można od 21 stycznia 2026 roku odnaleźć w księgarni internetowej PWM pwm.sklep.pl, oraz dobrych księgarniach muzycznych w całym kraju.

O autorach:

Maciej Negrey – kompozytor, muzykolog, redaktor i wykładowca akademicki, uczestnik licznych międzynarodowych i krajowych sesji naukowych. Specjalizuje się w dziejach symfonii, a także w muzyce XIX wieku, w latach 90. ubiegłego stulecia podjął badania nad zapomnianymi polskimi kompozycjami symfonicznymi i kameralnymi tego okresu, doprowadzając do kilku pierwszych wydań i wykonań. Był redaktorem naukowym działu „kompozytorzy XIX wieku” oraz autorem 130 haseł w Encyklopedii muzycznej PWM, a także licznych artykułów naukowych dotyczących głównie symfoniki Beethovena, Schuberta, Mendelssohna, Schumanna, Dvořáka, Lutosławskiego i Pendereckiego.

Jan Negrey – znawca kontekstów i przemian kultury i cywilizacji. Jego zainteresowania obejmują historię rozwoju ludzkości, zwłaszcza rewolucje przemysłowe XVIII–XXI wieku, historię wojskowości, anime i muzykę do gier komputerowych. Zwraca wielką uwagę na odnoszenie zjawisk i postaci do współczesnej im rzeczywistości, co miało szczególne znaczenie dla kształtu tej książki.

Małe Monografie to barwna seria o znanych i lubianych kompozytorach polskich i zagranicznych różnych epok. To lektura obowiązkowa dla melomanów, miłośników kultury, uczniów i studentów. Książki, dzięki swojemu kieszonkowemu rozmiarowi, mogą stać się nieodłącznymi towarzyszami drogi do pracy i szkoły czy letniej wycieczki. Mimo, że publikacje obfitują w informacje i daty, opowieści o kompozytorach okraszone są anegdotami i ciekawostkami, przez co nie sposób się nudzić podczas czytania.