Aktualności
KOMPOZYTOR MIESIĄCA: Andrzej Krzanowski
2026-04-02
W kwietniu, w ramach akcji Kompozytor Miesiąca, skupiamy się na postaci i twórczości Andrzeja Krzanowskiego (1951–1990) celebrując 75. rocznicę jego urodzin. Był on artystą bezkompromisowym, który w swej działalności artystycznej zasłużył się zarówno jako kompozytor, jak i instrumentalista. Z dzisiejszej perspektywy jego dorobek postrzegany jest jako jeden z kluczowych pomostów pomiędzy bezkompromisową awangardą a swoistym zwrotem ku tradycji.
Krzanowski był absolwentem katowickiej Wyższej Szkoły Muzycznej, gdzie studiował kompozycję pod kierunkiem Henryka Mikołaja Góreckiego oraz grę na akordeonie w klasie Joachima Pichury. Jako kompozytor zadebiutował w połowie lat 70., szybko zyskując uznanie w kraju i za granicą. Jego twórczość wpisuje się w nurt tzw. „nowej generacji”, w którym artyści odchodząc od najbardziej radykalnych założeń awangardy, nie odrzucali wszystkich wyniesionych z niej doświadczeń lecz wzbogacali je o elementy tradycji, ze szczególnym skupieniem na emocjonalnym oddziaływaniu muzyki na słuchacza.
Jednym z ważniejszych wydarzeń artystycznych w życiorysie Andrzeja Krzanowskiego stał się organizowany przez Krzysztofa Drobę festiwal „Młodzi Muzycy Młodemu Miastu” w Stalowej Woli. To tam, w latach 1976-1979, Krzanowski wraz z Eugeniuszem Knapikiem i Aleksandrem Lasoniem zapisali się na kartach historii muzyki polskiej jako „pokolenie stalowowolskie” - grupa śląskich kompozytorów, która w swojej muzyce stopniowo odłączała się od dotychczasowych trendów awangardy, ukierunkowanych na serializm i sonoryzm. Z racji tego samego roku urodzenia oraz wspólnego debiutu zaczęto zwać ich „pokoleniem ‘51”.
„Byliśmy kolegami ze studiów. W Stalowej Woli jakąś niewidzialną nicią Krzysztof Droba połączył nas w pokolenie i okazało się, że są pewne cechy naszej twórczości, które umożliwiały zebranie zupełnie innych osobowości artystycznych w ramy jednej grupy.” – wspominał Eugeniusz Knapik.
Andrzej Krzanowski z żoną Grażyną, 1978 r., fot. z archiwum rodzinnego
Krzanowski i inni kompozytorzy jego pokolenia nie odrzucali wszystkich zdobyczy awangardy – pewne elementy nowej techniki dźwiękowej włączali bowiem chętnie do swoich utworów. Jednak ich działalność zbiegła się z czasem rodzenia się nowych tendencji w muzyce, obalania mitu o bezwzględnej wartości nowości, poszukiwania sensu muzyki nie tylko w jej konstrukcji, ale też w wyzwalanych przez nią emocjach.
Ogromnym wkładem Krzanowskiego dla kultury muzycznej było „odczarowanie” akordeonu i de facto jego nobilitacja w szeregach sztuki współczesnej. Na swoim instrumencie poszukiwał nowych brzmień, poszerzając arsenał środków wykonawczych m. in. o nowatorskie zjawiska sonorystyczne. Poprzez swoją działalność wykonawczą oraz kompozytorską udało mu się zmienić zdecydowanie negatywne postrzeganie tego instrumentu w środowisku artystycznym oraz zwrócić na niego uwagę twórców i odbiorców muzyki nowej. Szczególnie ważny w tym aspekcie był kilkukrotny udział Krzanowskiego w roli wykładowcy na Międzynarodowych Letnich Kursach Nowej Muzyki w Darmstadt (Darmstädter Ferienkurse).
W swoich utworach solowych i kameralnych na akordeon (m.in. cykl 6 Ksiąg na akordeon) wykorzystał pełnię możliwości technicznych i brzmieniowych instrumentu, tworząc dzieła wirtuozowskie, które prędko stały się stałym elementem repertuaru światowego. Z kolei w utworach na większą obsadę wykonawczą (np. w słynnych Audycjach) powierzał akordeonowi rolę podmiotu lirycznego prowadzącego narrację. Krzanowski tworzył także cenioną w środowisku muzykę pedagogiczną (zbiory: Kalangra, Gakkaj oraz Mały deszczyk w Urmatt dla najmłodszej orkiestry akordeonowej) pisaną z myślą o wprowadzaniu dzieci w świat współczesnej brzmieniowości akordeonu już na wczesnym etapie rozwoju artystycznego.
W historii muzyki polskiej Andrzej Krzanowski zapisał się wielkimi literami również za sprawą wizjonerskich pomysłów, z których wielu nie udało się zrealizować za jego życia. Jednym z przykładów jest meta-opera Audycja V, której premiera miała miejsce dopiero w 2018 roku. „Jego [Krzanowskiego] wyobraźnia i wrażliwość sięgała daleko do przodu, daleko poza czasy, w których żył i daleko poza jego środowisko” – podkreślał Szymon Bywalec, który poprowadził prawykonanie tego dzieła.
Za swą twórczość kompozytorską Krzanowski otrzymywał liczne nagrody, ponadto był laureatem stypendiów ufundowanych przez Witolda Lutosławskiego i Scottish Arts Council. Koncertował i wykładał na wielu prestiżowych kursach i festiwalach w Europie (m. in. Austria, Finlandia, Francja, Holandia, Niemcy, Portugalia, Włochy). W projekcie „100 na 100. Muzyczne dekady wolności” wybrano jego Audycję IV jako dzieło reprezentujące rok 1975.
W swojej muzyce Krzanowski potrafił z wyjątkowo pozytywnym efektem zderzyć wyrafinowane, niemal surrealistyczne i oniryczne barwy dźwiękowe (często korzystając z sonorystyki) z tradycyjnym cytatem i prostą frazą melodyczną. Zachowywał przy tym wewnętrzną spójność dzieła nawet w momentach gwałtownych kulminacji. W utworach literacko-muzycznych (m.in. cykl Audycji I–VI) odszedł od awangardowej praktyki „rozbijania” tekstu na sylaby i traktowania ich jako zjawisko foniczne. Skupiając się na silnym przekazie emocjonalnym, traktował słowa i ich znaczenie jako faktyczny nośnik treści.
Andrzej Krzanowski zmarł przedwcześnie, w wieku zaledwie 39 lat. Pozostawił jednak po sobie spuściznę, która do dziś inspiruje wielu wykonawców i badaczy. Swoją postawą twórczą pokazywał jak łączyć radykalną nowoczesność z zakorzenioną w tradycji emocjonalnością. Jako pedagog i prezes śląskiego oddziału Związku Kompozytorów Polskich, był nie tylko kreatorem własnego języka dźwiękowego, ale także aktywnym animatorem życia muzycznego.
Źródła cytatów:
https://www.andrzejkrzanowski.pl/
Video „Andrzej Krzanowski / o kompozytorze” na kanale YT NOSPR official
Źródło zdjęć:
https://www.andrzejkrzanowski.pl/biografia.html
Najczęściej czytane:
Najważniejsze nagrody polskiego rynku fonograficznego powędrowały w ręce laureatów. Podczas Gali Muzyki Klasycznej Fryderyk Festiwal, która odbyła się 24 kwietnia w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu, marka ANAKLASIS została nagrodzona statuetką za album LAETA MUNDUS.
Finał konkursu MP Power Awards® jest jednym z największych i najbardziej prestiżowych wydarzeń dla branży eventowej w Polsce. Podczas gali, która odbyła się 22 kwietnia w hotelu Sofitel Warsaw Victoria poznaliśmy laureatów 14. edycji konkursu – wśród zwycięzców jest Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
Wszyscy słyszeli o Vivaldim. Włoski mistrz epoki baroku to jeden z najsłynniejszych i najpłodniejszych kompozytorów w dziejach muzyki europejskiej. Skomponował blisko 800 utworów, a cykl koncertów skrzypcowych „Cztery pory roku” stał się hitem wszech czasów, goszcząc w filmach, reklamach, mediach społecznościowych, a nawet w dzwonkach telefonicznych. Postać kompozytora postanowił przybliżyć Mateusz Borkowski w nowej na rynku publikacji Vivaldi, która właśnie dołącza do popularnej serii „Małe Monografie” wydawanej przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Premiera książki już dziś
22 maja w Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie odbędzie się szkolenie „UMUZYKALNIAJ” – zapraszamy wszystkich, którzy na co dzień zajmują się rozwijaniem muzykalności dzieci i młodzieży. W programie znalazły się warsztaty z prowadzenia kreatywnych zabaw muzycznych, śpiewu oraz body percussion.
Otwieramy wyjątkową przestrzeń na kulturalnej mapie Krakowa. UNA – Kluboksięgarnia Polskiego Wydawnictwa Muzycznego – swoją działalność rozpocznie w Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich, 23 kwietnia. Spotkajmy się pod adresem Rynek Główny 36. Zaczynamy punktualnie o godz. 8:00. Do zobaczenia!
Polskie Wydawnictwo Muzyczne oraz Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku z ogromną przyjemnością zapraszają na spotkanie autorskie z Beatą Bolesławską-Lewandowską. Bohaterem rozmowy stanie się Zygmunt Mycielski – kompozytor, literat, wieloletni przyjaciel Iwaszkiewicza, jednocześnie bohater niedawno wydanej monografii Zygmunt Mycielski. Między muzyką a polityką. Publikacja ta stanie się punktem wyjścia do rozmowy, która odbędzie się 25 kwietnia 2026 r. o godz. 12:00 w urokliwych przestrzeniach posiadłości Iwaszkiewiczów.
PWM w ruchu – Pociąg Wypełniony Muzyką, będący pierwszą w Polsce odsłoną mobilnego festiwalu muzycznego i jednocześnie nieszablonowym wydarzeniem zorganizowanym z okazji jubileuszu 80-lecia Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, uzyskał nominacje aż w trzech kategoriach: Event – promocja marki B2C, Event – jubileusz oraz Kampania zintegrowana z wykorzystaniem event marketingu. W konkursie oceniania jest jakość, kreacja, sposób realizacji i innowacyjność projektów w branży eventowej.
W dniu jubileuszu 90. urodzin Jerzego Maksymiuka mamy ogromną przyjemność ogłosić, iż jego bogata i różnorodna twórczość kompozytorska zostanie opublikowana przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Do tej pory większość kompozycji maestro pozostawała w rękopisach, jednak dzięki nawiązaniu stałej współpracy z Oficyną sytuacja ta zacznie się stopniowo zmieniać.
Nowe kompozycje dwóch wybitnych kompozytorek: Elżbiety Sikory i Hanny Kulenty zabrzmią w tym miesiącu w Szczecinie i w Poznaniu. Obie twórczynie sięgnęły do formy koncertu instrumentalnego, komponując swoje utwory przede wszystkim z myślą o instrumentach dętych drewnianych. Elżbieta Sikora przedstawi trzy oblicza fletu, z kolei Hanna Kulenty przeciwstawi orkiestrze smyczkowej kwintet dęty w popularnym składzie: flet, obój, klarnet, fagot i waltornia.
Akademia Fonograficzna ogłosiła nominacje do Fryderyków – prestiżowej nagrody stanowiącej uznanie środowiska muzycznego oraz potwierdzenie wysokiej jakości artystycznej twórczości. Wśród wyróżnionych jest aż 6 płyt wydanych przez ANAKLASIS w 2025 roku.
